تنبيه : [ الامتثال عقيب الامتثال ] لا إشكال بناء على القول بالمرة فى الامتثال و أنه لا مجال للإتيان بالمأمور به ثانيا على أن يكون أيضا به الامتثال فإنه من الامتثال بعد الامتثال و أما على المختار من دلالته على طلب الطبيعة من دون دلالة على المرة و لا على التكرار فلا يخلو الحال إما أن لا يكون هناك إطلاق الصيغة فى مقام البيان بل فى مقام الإهمال أو الإجمال فالمرجع هو الأصل و إما أن يكون إطلاقها فى ذلك المقام فلا إشكال فى الاكتفاء بالمرة فى الامتثال و إنما الإشكال فى جواز أن لا يقتصر عليها فإن لازم إطلاق الطبيعة المأمور بها هو الإتيان بها مرة أو مرارا لا لزوم الاقتصار على المرة كما لا يخفى . اين تنبيه در حقيقت بيان ثمره و نتيجهء اقوال گوناگون در مسألهء مرّه و تكرار است كه از نظر مقام امتثال فرق اين اقوال چيست ؟ ثمرهء عملىِ آنها كدام است ؟ بنا بر قول به دلالت فعل امر بر مرّه : ( دفعه باشد يا فرد ) اگر مولى فرمود : « إضرب زيداً » و ما در مقام امتثال يك‌بار اين عمل را انجام داديم ، قطعاً بر اين اتيان ، امتثال امر صادق است و جاى بحث ندارد . منتها سخن در اتيان دوباره است و اين‌كه براى بار دوّم اگر همين عمل را انجام داديم چه مىشود ؟ آيا اتيان مجدّد بدون قصد امتثال امر است كه كارى لغو و حاصل است و يا با قصد امتثال امر است ؟ اين را اصطلاحاً امتثال بعد از امتثال يا امتثال عقيب امتثال گويند كه هم لغو است و نيازى بدان نيست و هم بالاتر از لغويّت ، تحصيل حاصل است كه محال ذاتى است و اساساً امتثال مجدّد امكان ندارد ، زيرا با امتثال اوّل ، غرض مولى حاصل شد و با حصول غرض ، امر مولى ساقط شده و با سقوط امر ، چيزى نيست تا اتيان مجدّد ، به آن قصد و نيّت باشد . پس معقول نيست و چه‌بسا ضرر داشته باشد ؛ زيرا اگر اتيان اوّل و مرّه ، به شرط لا باشد - مثل تكبيرةالاحرام در نماز و ركوع در يك ركعت - تكرار آن موجب بطلان عمل مىگردد و زياده‌اى است كه منجر به نقيصه مىشود . « 1 » و امّا برقول مختار كه مىگفتيم صيغهء افعل عند الاطلاق نه دالّ بر مرّه است و نه دالّ بر تكرار ، بلكه بر طلب ايجاد طبيعت دلالت مىكند ، بر اين مسلك در مقام امتثال چه بايد كرد ؟ آيا به ايجاد طبيعت يك مرتبه اكتفا كنيم يا تكرار ايجاد لازم است ؟ مرحوم آخوند مىفرمايد اگر خطاب مولى در مقام بيان نباشد و اطلاق نداشته باشد ، بلكه اجمال

--> ( 1 ) . بنابر قول به تكرار : اگر معتقد شديم كه فعل امر عندالاطلاق دالّ بر تكرار است ، بلا شكّ در مقام امتثال حق نداريم به يك بار اكتفا كنيم ؛ بلكه لابُّدَ من التكرار و ايتان مجدّد آن عمل ، ولى اين‌كه ميزان و حدّ تكرار تا كجاست در كلمات قوم مبيّن نيست . آيا مسمّاى تكرار كفايت مىكند ، يعنى دو بار كه انجام داد بس است يا ميزان ، صدق عرفى است كه عرفاً بگويند عمل را تكرار كرد ؟ يا بايد به قدرى تكرار كند كه خود مولى بگويد كافى است و بيش از اين انجام نده ؟ اينها جاى بحث دارد ، خوشبختانه در نوع واجبات دينى حدّ و مرز تكرار ، مشخص شده است ، مثل نماز ، روزه و . . . و مشكلى نيست . مرحوم آخوند نتيجهء قول به تكرار را در كتاب متعرّض نشده است .